Bij 7.031 langeafstandslopers verhoogde het starten met systemische symptomen het risico om de wedstrijd niet uit te lopen met een factor 1,9 (1). Bij 37 langlaufers van topniveau, gevolgd van 2007 tot 2015, onderscheidden de medaillewinnaars op Olympische Spelen en wereldkampioenschappen zich door kortere episodes: 14 dagen met symptomen per jaar, tegenover 22 voor de minder succesvolle langlaufers (2). Infecties voorkomen betekent de training beschermen. Hieronder leest u wat vaststaat, wat nieuw is en wat de diëtist kan aanbevelen.
Regelmatige beweging beschermt, extreme belasting verhoogt het risico. Bij 1.002 volwassenen die twaalf weken lang in herfst en winter werden gevolgd, ging aerobe activiteit op minstens vijf dagen per week gepaard met 43% minder dagen met een bovenste luchtweginfectie (3). Omgekeerd zou het risico 2 tot 6 keer hoger liggen in de weken na een marathon of ultramarathon (4).
Het risico concentreert zich rond wedstrijden. Bij deze langlaufers van topniveau waren vliegreizen en wedstrijden de twee belangrijkste risicofactoren voor symptomen (2). Infecties treden vooral op in de aanloop naar belangrijke wedstrijden, wanneer trainingsbelasting, angst, een kortere nachtrust en blootstelling aan menigten zich opstapelen (4).
Lees ook: Microbiota-darm-hersenas: wat tonen de gegevens bij sporters?
Verschillende voedingshefbomen hebben hun waarde bewezen. Koolhydraten tijdens langdurige inspanning dempen de immuundip die erop volgt (5,6). Vitamine C halveert het risico op verkoudheid bij sporters die aan intense fysieke stress worden blootgesteld: vijf studies, 598 marathonlopers, skiërs en soldaten tijdens subarctische oefeningen (7). Een vitamine-D-tekort hangt samen met een hoger risico op luchtweginfecties (6).
Probiotica zijn een erkende hefboom. In de algemene bevolking toont de Cochrane-review uit 2015 (12 studies, 3.720 deelnemers) een ongeveer gehalveerde kans op een bovenste luchtweginfectie en episodes die bijna twee dagen korter duren, met een bewijskracht die als laag wordt beoordeeld (8). Bij atleten stelt de International Society of Sports Nutrition dat specifieke stammen het aantal, de ernst en de duur van deze infecties kunnen verminderen (9), en Michael Gleeson noemt het domein “veelbelovend, met tot nu toe overwegend positieve aanwijzingen” (10). De effecten hangen af van de stam en de dosis, en treden op na meerdere weken dagelijkse inname (10). Verschillende stammen werden bij sporters getest: Lactobacillus fermentum, Bifidobacterium animalis ssp. lactis Bl-04, Lactobacillus rhamnosus GG en Lacticaseibacillus paracasei Shirota (LcS), elk met eigen resultaten (10).
Lees ook: Het darmmicrobioom: de dirigent van onze immuniteit
Men spreekt niet langer van ‘immunosuppressie’ bij sporters. Neil Walsh herinnert eraan dat een gezonde atleet klinisch gezien niet immuungecompromitteerd is, en dat geen enkel definitief bewijs aantoont dat sporters vatbaarder zijn voor infecties dan de algemene bevolking. Hij oordeelt ook dat rechtstreeks bewijs ontbreekt om te stellen dat een lage energiebeschikbaarheid op zich volstaat om de immuniteit te verzwakken. Het risico heeft eerder te maken met een ‘allostatische belasting’, de slijtage door opgestapelde stress (11). In de praktijk verschuift de aandacht dus naar de blootstelling aan ziekteverwekkers, de slaap en het beheer van de belasting.
De overzichtsstudies bij sporters zijn uitgebreider geworden. Een systematische review van 16 studies besluit dat de meerderheid gunstige effecten van probiotica rapporteert op het infectierisico of de ernst van de symptomen (12 Uit een meta-analyse van 14 onderzoeken blijkt vooral dat de ernst van de symptomen (13) van infecties van de bovenste luchtwegen afneemt.
Geen enkel voedingsmiddel of supplement ‘boost’ de immuniteit: de onderstaande adviezen zijn erop gericht ze op een normaal niveau te houden door te beperken wat ze verzwakt. Ze nemen de aanbevelingen van Neil Walsh (18) en de voedingsadviezen van Michael Gleeson (5) over.
Lees ook: Microbiota en prestaties: bestaat er een ideaal profiel voor de sporter?
Infecties bij sporters hebben minder te maken met een door inspanning ‘verzwakte’ immuniteit dan met de opstapeling van stress rond wedstrijden, en aan elk van die factoren kan worden gewerkt: hygiëne, slaap, belasting, energie, vitamine D. Probiotica zijn een erkende aanvullende hefboom, met effecten die eigen zijn aan elke stam. Voor LcS leveren de studies bij sporters en een recente studie bij kantoormedewerkers gunstige resultaten op voor de frequentie van bovenste luchtweginfecties en de mucosale immuniteit.