◉

Hoe de darmmicrobiota de hormonen beïnvloedt?

De enterohepatische cyclus van oestrogenen: fysiologisch overzicht

Om de rol van de darmmicrobiota in de hormonale regulatie te begrijpen, is een kort overzicht van de enterohepatische cyclus noodzakelijk.

Oestrogenen worden, nadat ze hun werking op de doelweefsels hebben uitgeoefend, door de lever gemetaboliseerd via conjugatie (glucuronidering, sulfatatie). In deze geconjugeerde vorm worden ze uitgescheiden in de gal en bereiken ze het darmlumen. Hier komt de microbiota in beeld: bepaalde darmbacteriën produceren enzymen — met name β-glucuronidase, maar ook β-glucosidasen en andere microbiële hydrolasen — die deze oestrogenen deconjugeren, waardoor ze opnieuw actief worden en resorbeerbaar zijn via de enterohepatische circulatie (Plottel & Blaser, 2011; Ervin et al., 2019; Kumari et al., 2024).

De darmmicrobiota fungeert dus als een regulator van de pool circulerende oestrogenen. Dit mechanisme is biochemisch goed onderbouwd.

Het estroboloom: definitie en afbakening

De term estroboloom verwijst naar het geheel van bacteriële genen in de darmmicrobiota die oestrogenen kunnen metaboliseren (Plottel & Blaser, 2011). Het betreft een functioneel concept: het biedt een conceptueel kader voor een metabole capaciteit die bij meerdere soorten aanwezig is, zonder zich te beperken tot een vaste lijst van bacteriën.

Meerdere bacteriële genera kunnen β-glucuronidaseactiviteit vertonen (Baker et al., 2017). De klinische humane data blijven echter beperkt; het concept is vooral gestaafd door recente reviewstudies (Qi et al., 2021; Hu et al., 2023; Kumari et al., 2024).

Eubiose, dysbiose en oestrogenen

Bij eubiose is de β-glucuronidaseactiviteit gemoduleerd, wat een fysiologische recyclage van oestrogenen mogelijk maakt. Bij dysbiose kan de activiteit excessief of onvoldoende zijn, met theoretische gevolgen voor de spiegel aan circulerende oestrogenen.

Dit kader past in een bredere visie, consistent met de darm-immuniteitsas: het microbieel evenwicht, de productie van metabolieten (KKVZ) en de integriteit van de darmbarrière dragen bij aan een zachte homeostase.

Moduleerbare factoren van het estroboloom via de microbiota

  • Voeding: vezels, plantaardige diversiteit, gefermenteerde voedingsmiddelen (Wastyk et al., 2021; Marco et al., 2021; McDonald et al., 2018).
  • Geneesmiddelen: antibiotica, orale anticonceptiva, protonpompremmers (Elvers et al., 2020; Qi et al., 2021; Rogers & Aronoff, 2016).

 

  • Leefstijl: stress, slaap, lichaamsbeweging (Madison & Kiecolt-Glaser, 2019; Han et al., 2022; Mitchell et al., 2019; Bressa et al., 2017).

Praktische implicaties in de consultatie

Sleutelvragen bij de anamnese: voeding, geneesmiddelen, stoelgang, cyclische symptomen.

Algemene adviezen toepasbaar in 2 minuten: vezels, diversiteit, gefermenteerde voeding.

Wat we nog niet kunnen zeggen: geen gevalideerd protocol, geen klinische ‘dosering’ van het estroboloom, geen microbiota-analyse aanbevolen in de routinezorg.

Veelgestelde vragen van uw patiënten

“Kan mijn darmmicrobiota mijn hormonen beïnvloeden?”

Genuanceerd antwoord: ja, de darmmicrobiota neemt deel aan het oestrogeenmetabolisme via de enterohepatische cyclus. Maar dit is slechts één van de vele factoren in het spel. Een evenwichtige microbiota onderhouden via de voeding is relevant in een globale benadering.

“Moet ik een microbiota-analyse laten +uitvoeren?”

Niet aanbevolen in de routinezorg. De huidige commerciële tests laten niet toe om de activiteit van het estroboloom betrouwbaar te voorspellen of er gevalideerde therapeutische aanbevelingen uit af te leiden.

“Kunnen probiotica helpen?”

Opkomende gegevens (Jin Y et al., 2026) suggereren dat bepaalde probiotische stammen het oestrogeen metabolisme zouden kunnen beïnvloeden, maar het is te vroeg voor specifieke aanbevelingen. Stamspecificiteit is essentieel: niet alle probiotica zijn gelijkwaardig.

Beknopt glossarium

Estroboloom: het geheel van bacteriële genen die oestrogenen kunnen metaboliseren binnen de darmmicrobiota (Plottel & Blaser, 2011; Kumari et al., 2024).

β-glucuronidase: bacterieel enzym dat oestrogenen in de darm deconjugeert, waardoor resorptie mogelijk wordt.

Enterohepatische cyclus: recyclagetraject van oestrogenen tussen lever en darm.

Eubiose / Dysbiose: toestand van evenwicht / onevenwicht van de darmmicrobiota.

KKVZ: metabolieten afkomstig van bacteriële fermentatie van vezels, betrokken bij de immuunregulatie en de darmgezondheid.

Baker, J. M., Al-Nakkash, L., & Herbst-Kralovetz, M. M. (2017). Estrogen–gut microbiome axis: Physiological and clinical implications. Maturitas, 103, 45–53. https://doi.org/10.1016/j.maturitas.2017.06.025

Bressa, C., et al. (2017). Differences in gut microbiota profile between women with active lifestyle and sedentary women. PLOS ONE, 12(2), e0171352. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0171352

Elvers, K. T., et al. (2020). Antibiotic-induced changes in the human gut microbiota for the most commonly prescribed antibiotics in primary care in the UK. BMJ Open, 10(9), e035677. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2019-035677

Ervin, S. M., et al. (2019). Gut microbial β-glucuronidases reactivate estrogens as components of the estrobolome. Journal of Biological Chemistry, 294(49), 18586–18599. https://doi.org/10.1074/jbc.RA119.010950

Han, M., Yuan, S., & Zhang, J. (2022). The interplay between sleep and gut microbiota. Brain Research Bulletin, 180, 131–146. https://doi.org/10.1016/j.brainresbull.2021.12.016

Hu, S., et al. (2023). Gut microbial β-glucuronidase: A vital regulator in female estrogen metabolism. Gut Microbes, 15(1), 2236749. https://doi.org/10.1080/19490976.2023.2236749

Jin, Y., et al. (2026). Gut Microbiota Has the Potential to Improve Sarcopenic Obesity in Menopausal Women by Regulating Estrogen. International Journal of Women’s Health, 18, 589117. https://doi.org/10.2147/IJWH.S589117

Kumari, N., et al. (2024). From gut to hormones: Unraveling the role of gut microbiota in (phyto)estrogen modulation. Molecular Nutrition & Food Research, 68(6), e2300688. https://doi.org/10.1002/mnfr.202300688

Madison, A., & Kiecolt-Glaser, J. K. (2019). Stress, depression, diet, and the gut microbiota. Current Opinion in Behavioral Sciences, 28, 105–110. https://doi.org/10.1016/j.cobeha.2019.01.011

Marco, M. L., et al. (2021). The ISAPP consensus statement on fermented foods. Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, 18, 196–208. https://doi.org/10.1038/s41575-020-00390-5

McDonald, D., et al. (2018). American Gut: An open platform for citizen science microbiome research. mSystems, 3(3), e00031-18. https://doi.org/10.1128/mSystems.00031-18

Mitchell, C. M., et al. (2019). Does exercise alter gut microbial composition? A systematic review. Medicine & Science in Sports & Exercise, 51(1), 160–167. https://doi.org/10.1249/MSS.0000000000001760

Plottel, C. S., & Blaser, M. J. (2011). Microbiome and malignancy. Cell Host & Microbe, 10(4), 324–335. https://doi.org/10.1016/j.chom.2011.10.003

Qi, X., et al. (2021). The impact of the gut microbiota on the reproductive and metabolic endocrine system. Gut Microbes, 13(1), 1–21. https://doi.org/10.1080/19490976.2021.1894070

Rogers, M. A. M., & Aronoff, D. M. (2016). The influence of non-steroidal anti-inflammatory drugs on the gut microbiome. Clinical Microbiology and Infection, 22(2), 178.e1–178.e9. https://doi.org/10.1016/j.cmi.2015.10.003

Wastyk, H. C., et al. (2021). Gut-microbiota-targeted diets modulate human immune status. Cell, 184(16), 4137–4153. https://doi.org/10.1016/j.cell.2021.06.019

Wiertsema, S. P., et al. (2021). The interplay between the gut microbiome and the immune system in the context of infectious diseases throughout life. Nutrients, 13(3), 886. https://doi.org/10.3390/nu13030886